વર્તમાન સમયમાં યુવા પેઢીમાં પ્રેમ લગ્નનું પ્રમાણ વધ્યું છે, જે સામાજિક ચિંતાનો વિષય પણ બન્યો છે. ખાસ જ્યારે દીકરીઓ જે માતા-પિતાએ તેમને આંગળી પકડીને ચાલતા શીખવ્યું અને મોટા કર્યા, તેમને વિશ્વાસમાં લીધા વગર કે તેમની સંમતિ મેળવ્યા વગર ઉતાવળે પ્રેમ લગ્ન કરી લેતી હોય છે, ત્યારે પરિવાર તૂટવાની અને સામાજિક સંસ્કારો નબળા પડવાની સ્થિતિ સર્જાય છે. સંતાનોની નૈતિક જવાબદારી છે કે જીવનના આવા મહત્વના નિર્ણયમાં તેઓ પોતાના માતા-પિતાને સાથે રાખે. આ સામાજિક પૃષ્ઠભૂમિને ધ્યાનમાં રાખીને જ સરકાર દ્વારા લગ્ન નોંધણીના નિયમોમાં ફેરફાર લાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે, પરંતુ અહીં વહીવટી અને કાયદાકીય દ્રષ્ટિકોણથી કેટલીક ક્ષતિઓ પર વિચાર કરવો જરૂરી છે.
૧. પિતૃ સંમતિ અને નોંધણીની જટિલતા
નવા નિયમ મુજબ લગ્ન નોંધણી માટે માતા અને પિતા બંનેની મંજૂરી કે હાજરીને મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે. નૈતિક રીતે આ પગલું યોગ્ય લાગે છે, પરંતુ જ્યારે તેને 'કાનૂની શરત' બનાવવામાં આવે છે, ત્યારે તે વહીવટી જટિલતા વધારે છે. જે કિસ્સાઓમાં માતા-પિતા હયાત નથી અથવા સામાજિક કારણોસર દૂર છે, ત્યાં લગ્નને કાયદેસર રીતે નોંધવા માટે નાગરિકોને પારાવાર મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
૨. શું આ ફેરફારથી ભાગીને થતા લગ્ન અટકશે?
સરકારનો આશય કદાચ ભાગીને થતા લગ્નોને રોકવાનો છે, પરંતુ વાસ્તવિકતા કંઈક અલગ જણાય છે. આ નવા નિયમો લગ્ન થઈ ગયા બાદ 'નોંધણી' (Registration) વખતે લાગુ પડે છે. એટલે કે, જે યુવક-યુવતીએ ભાગીને લગ્ન કરવાનું નક્કી કર્યું છે, તેઓ તો લગ્ન કરી જ લેશે. આ નિયમ માત્ર તે લગ્નને સરકારી ચોપડે નોંધવામાં અવરોધ ઊભો કરશે. લગ્ન અટકાવવાને બદલે માત્ર તેની નોંધણી અટકાવવી એ કાયદાકીય રીતે કોઈ નક્કર ઉકેલ આપતું નથી, ઉલટું તે લગ્નની કાયદેસરતા સામે પ્રશ્નો ઊભા કરે છે.
૩. ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS) માં પહેલેથી જ છે જોગવાઈ
સરકારનો તર્ક છે કે દીકરીઓને ભોળવીને કે ખોટી વિગતો આપીને થતા લગ્નો અટકાવવા આ ફેરફાર જરૂરી છે.
ક્યાં ક્ષતિ રહી શકે? હકીકતમાં, ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS) માં પહેલેથી જ કડક કલમો (જેમ કે કલમ ૬૯) અસ્તિત્વમાં છે, જે સાચી ઓળખ છુપાવીને, છેતરપિંડી કરીને કે લગ્નની લાલચ આપીને શારીરિક સંબંધ બાંધવા કે લગ્ન કરવાના કિસ્સામાં કડક સજાની જોગવાઈ કરે છે. જ્યારે ગુનેગારો સામે પગલાં લેવા માટે પહેલેથી જ શક્તિશાળી કાયદાકીય માળખું હાજર હોય, ત્યારે માત્ર 'લગ્ન નોંધણી' ના નિયમોમાં ફેરફાર કરવાથી કોઈ વધારાનો ફાયદો થવાની સંભાવના ઓછી છે. જે ગુનાહિત માનસિકતા ધરાવે છે તેમને નોંધણીના નિયમો નહીં, પણ ફોજદારી કાયદાનો ડર રોકી શકે છે.
૪. કાયદાકીય મર્યાદાઓ અને કેન્દ્ર સરકારનો હસ્તક્ષેપ
લગ્ન અને તેને લગતા મૂળભૂત કાયદાઓ જેમ કે 'સ્પેશિયલ મેરેજ એક્ટ' કે અન્ય પર્સનલ લો (Personal Laws) માં ફેરફાર કરવાની સત્તા મુખ્યત્વે કેન્દ્ર સરકાર હસ્તક હોય છે. રાજ્ય સરકાર માત્ર નોંધણીના નિયમોમાં ફેરફાર કરી શકે છે, મૂળ લગ્ન કરવાની પ્રક્રિયામાં નહીં. જો ખરેખર પ્રેમ લગ્નોને અટકાવવા હોય કે તેમાં સુધારો કરવો હોય તો તે કેન્દ્રના કાયદા દ્વારા જ શક્ય છે. રાજ્ય સરકારની આ વહીવટી કવાયત મૂળભૂત સ્થિતિમાં કોઈ મોટો બદલાવ લાવવાની શક્યતા ઓછી છે.
૫. સામાન્ય નાગરિકો માટે વધારાનો બોજ
આ નિયમથી જેઓ માતા-પિતાના આશીર્વાદથી લગ્ન કરે છે તેમને પણ હાલાકી ભોગવવી પડશે. લગ્ન પછીની નોંધણી માટે ૩૦ દિવસનો સમય મર્યાદિત હોય છે. વધારાના દસ્તાવેજો કે માતા-પિતાની હાજરીની ફરજિયાત શરતોને કારણે સામાન્ય લોકો પણ હેરાન થશે. સરકારી કચેરીઓના ધક્કા વધશે અને સમયસર ડોક્યુમેન્ટ્સ ન મળવાને કારણે પાસપોર્ટ કે વિઝા જેવી અન્ય અગત્યની કામગીરીમાં વિલંબ થશે.
નિષ્કર્ષ
કોઈપણ કાયદો જ્યારે જનતાના હિત માટે લાવવામાં આવે ત્યારે તે વ્યવહારુ હોવો જોઈએ. માત્ર નોંધણીના નિયમો કડક કરવાથી સામાજિક દૂષણો અટકશે નહીં, પરંતુ તે સામાન્ય નાગરિકો માટે મુશ્કેલી ઊભો કરશે. છેતરપિંડી રોકવા માટે પહેલેથી જ અસ્તિત્વમાં રહેલા ફોજદારી કાયદાઓનો કડક અમલ જરૂરી છે, નહીં કે વહીવટી પ્રક્રિયાને વધુ ગૂંચવવી. સરકારનું કાર્ય સામાજિક મૂલ્યોના રક્ષણ સાથે નાગરિકની વહીવટી સરળતા જાળવી રાખવાનું પણ હોવું જોઈએ.
Comments
તમારો પ્રતિભાવ આપો
હજુ સુધી કોઈ ટિપ્પણી નથી.