૫ માર્ચ: માનવ ઇતિહાસના ફલક પર અંકિત થયેલી એક સ્મરણીય તારીખ

નવી દિલ્હી — ઇતિહાસ એ માત્ર તારીખોનો સંગ્રહ નથી, પરંતુ તે ક્ષણોનો સાક્ષી છે જેણે સભ્યતાઓને નવો વળાંક આપ્યો છે. ૫ માર્ચ કેલેન્ડરના પાના પર એક એવી ગહન તારીખ છે, જે ભૂતકાળના ક્રાંતિકારી સંઘર્ષો અને આધુનિક વિશ્વની ભૌગોલિક રાજનીતિ વચ્ચે સેતુ સમાન છે.

ભારતના ઇતિહાસ માટે આ દિવસ અત્યંત મહત્વનો છે. ૧૯૩૧માં આજના દિવસે ગાંધી-ઇરવિન કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા. મહાત્મા ગાંધી અને લોર્ડ ઇરવિન વચ્ચેના આ કરારે સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં એક મોટું પરિવર્તન આણ્યું હતું, જેના કારણે સવિનય કાનૂન ભંગની લડત મોકૂફ રહી અને લંડનમાં ગોળમેજી પરિષદમાં ભારતીય પ્રતિનિધિત્વનો માર્ગ મોકળો થયો. આ એ ઐતિહાસિક ક્ષણ હતી જ્યારે બ્રિટિશ સામ્રાજ્યને ભારતના જનતાના નેતા સાથે સમાન સ્તરે વાટાઘાટો કરવાની ફરજ પડી હતી.

વૈશ્વિક સ્તરે પણ ૫ માર્ચની ઘટનાઓ પ્રભાવશાળી રહી છે. ૧૭૭૦માં 'બોસ્ટન મેસેકર' (Boston Massacre) ની ઘટના બની, જેણે અમેરિકન ક્રાંતિની જ્વાળા ભડકાવી હતી. ત્યારબાદ ૧૯૪૬માં વિન્સ્ટન ચર્ચિલે તેમનું વિખ્યાત 'આયર્ન કર્ટેન' (લોખંડી પડદો) ભાષણ આપ્યું હતું, જેણે શીત યુદ્ધ (Cold War) ના આગમનનો સંકેત આપ્યો હતો. આ ઉપરાંત, ૧૯૫૩માં સોવિયેત સરમુખત્યાર જોસેફ સ્ટાલિનનું અવસાન પણ આ જ દિવસે થયું હતું.

વિજ્ઞાન અને આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષાના ક્ષેત્રમાં, ૫ માર્ચ ૧૯૭૦ના રોજ પરમાણુ અપ્રસાર સંધિ (NPT) અમલમાં આવી હતી. આજે ૨૦૨૬માં, આ દિવસને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર દ્વારા 'નિશસ્ત્રીકરણ અને અપ્રસાર જાગૃતિ માટેના આંતરરાષ્ટ્રીય દિવસ' તરીકે ઉજવવામાં આવે છે, જે વિશ્વને વૈશ્વિક શાંતિની અનિવાર્યતા યાદ અપાવે છે.

૫ માર્ચના આ પૃષ્ઠો પર નજર નાખતા સમજાય છે કે આ દિવસે સરમુખત્યારોના અંતથી લઈને ક્રાંતિના ઉદય સુધીની ઘટનાઓ જોઈ છે. આ તારીખ એ વાતની પ્રતીતિ કરાવે છે કે એક દિવસ સમગ્ર વિશ્વની ગતિ અને દિશા બદલવાની શક્તિ ધરાવે છે.