મોંઘા યુદ્ધો અને અનઉત્તરિત પ્રશ્નો: અમેરિકી સૈન્ય હસ્તક્ષેપ પર વિશ્વભરમાં ટીકા તેજ

વોશિંગ્ટન / વૈશ્વિક ડેસ્ક: અમેરિકા દ્વારા વિશ્વના વિવિધ વિસ્તારોમાં કરવામાં આવેલા સૈન્ય હસ્તક્ષેપો—ખાસ કરીને અફઘાનિસ્તાનમાં થયેલા લાંબા યુદ્ધ—વિશ્વભરમાં ચર્ચા અને ટીકા બંનેને જન્મ આપે છે. ઘણા નિરીક્ષકો માને છે કે આવા યુદ્ધોએ માનવતાવાદી નુકસાન વધાર્યું, અમેરિકન કરદાતાઓના અબજો ડોલર ખર્ચાયા અને લાંબા ગાળે સ્પષ્ટ રાજકીય લાભ પણ મળ્યો નહીં.

અફઘાનિસ્તાનનું યુદ્ધ લગભગ બે દાયકાં સુધી ચાલ્યું અને તેને આધુનિક સમયના સૌથી ખર્ચાળ સૈન્ય અભિયાનમાં ગણવામાં આવે છે. વિવિધ અભ્યાસો મુજબ આ યુદ્ધમાં ટ્રિલિયન ડોલર જેટલો ખર્ચ થયો—જેમાં સૈન્ય કામગીરી, પુનર્નિર્માણ કાર્યક્રમો અને સૈનિકોની સંભાળનો સમાવેશ થાય છે. વિવેચકો પ્રશ્ન ઉઠાવે છે કે એટલો મોટો ખર્ચ કર્યા પછી શું વાસ્તવમાં અફઘાન લોકો અથવા અમેરિકન નાગરિકોને લાંબા ગાળાનો લાભ મળ્યો?

નિર્દોષ લોકો પર યુદ્ધનો ભારે પ્રહાર

આર્થિક ખર્ચ સિવાય માનવ જીવનનું નુકસાન સૌથી ગંભીર મુદ્દો છે. વર્ષો સુધી ચાલેલા સંઘર્ષ દરમિયાન હજારો સામાન્ય નાગરિકોએ જીવ ગુમાવ્યા અને લાખો લોકો પોતાના ઘરો છોડવા મજબૂર બન્યા. આંતરરાષ્ટ્રીય માનવ અધિકાર સંસ્થાઓ વારંવાર ચેતવણી આપતી રહી કે હિંસાનો સૌથી મોટો પ્રભાવ એવા પરિવારો પર પડ્યો જેમનો સંઘર્ષ સાથે સીધો સંબંધ પણ નહોતો.

વિનાશ પામેલા ગામો, સ્થળાંતરિત પરિવારો અને શોકમગ્ન પરિવારજનોની તસવીરો યુદ્ધની માનવીય કિંમતને યાદ અપાવતી રહી. આ દૃશ્યો ઘણા લોકો માટે મોટું નૈતિક પ્રશ્ન ઉભું કરે છે—કે શું આવા મોટા સૈન્ય અભિયાનોથી ખરેખર શાંતિ પ્રાપ્ત થાય છે?

કરદાતાઓ પર આર્થિક ભાર

અમેરિકાના અંદર પણ આ યુદ્ધના ખર્ચ અંગે ભારે ચર્ચા ચાલી છે. અર્થશાસ્ત્રીઓનું માનવું છે કે વિદેશી યુદ્ધોમાં થયેલો ખર્ચ દેશના અંદરના વિકાસ માટે વાપરી શકાય તેમ હતો—જેમ કે ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, આરોગ્યસંભાળ અને શિક્ષણ.

ઘણા અમેરિકન મતદાતાઓ હવે પૂછે છે કે લાંબા સમય સુધી ચાલેલા યુદ્ધોએ દેશની અર્થવ્યવસ્થા પર ભાર તો મૂક્યો નથી ને? આ ખર્ચે રાષ્ટ્રીય દેવું અને નાણાકીય પ્રાથમિકતાઓ અંગે પણ ચર્ચા ઉભી કરી છે.

લાંબા ગાળાનો વ્યૂહાત્મક લાભ મળ્યો કે નહીં?

અફઘાનિસ્તાનમાં થયેલા રાજકીય પરિવર્તનોએ પણ અનેક પ્રશ્નો ઉભા કર્યા. વર્ષો સુધી ચાલેલા સૈન્ય અભિયાન પછી 2021માં અફઘાન સરકારના ઝડપી પતનથી ઘણા વિશ્લેષકોને આખી વ્યૂહરચનાની અસરકારકતા અંગે શંકા થઈ.

વિવેચકો કહે છે કે માત્ર સૈન્ય શક્તિથી જટિલ રાજકીય અને સામાજિક સમસ્યાઓનો ઉકેલ શક્ય નથી. ઘણા લોકો માને છે કે શરૂઆતમાં જે સ્થિરતા અને પ્રભાવની આશા રાખવામાં આવી હતી તે હકીકતમાં પ્રાપ્ત થઈ શક્યો નથી.

વિશ્વ અર્થવ્યવસ્થા પર અસર

મોટા દેશોના યુદ્ધોનો પ્રભાવ ઘણીવાર સરહદોથી ઘણો દૂર સુધી પહોંચે છે. વિશ્લેષકો જણાવે છે કે આવા સંઘર્ષો તેલના બજારમાં અસ્થિરતા લાવી શકે છે, સપ્લાય ચેઇનને અસર કરે છે અને ખાદ્યપદાર્થોના ભાવમાં વધારો કરી શકે છે.

પરિણામે વિશ્વભરના સામાન્ય લોકો માટે ઇંધણ, પરિવહન અને ખાદ્યવસ્તુઓના ખર્ચમાં વધારો થાય છે. એટલે ઘણા વિવેચકો માને છે કે આધુનિક યુદ્ધોની કિંમત આખી દુનિયા ચૂકવે છે.

ચાલતી ચર્ચા

આ બધાં મુદ્દાઓ વચ્ચે અમેરિકી હસ્તક્ષેપ અંગે ચર્ચા હજુ પણ ચાલુ છે. કેટલાક લોકો કહે છે કે સુરક્ષા જોખમો સામે કડક કાર્યવાહી જરૂરી હતી, જ્યારે અન્ય લોકો માને છે કે રાજદ્વારી અને આંતરરાષ્ટ્રીય સહકાર વધુ ટકાઉ પરિણામ આપી શક્યા હોત.

પરંતુ એક બાબત સ્પષ્ટ છે—આવા યુદ્ધો માનવજીવન, અર્થવ્યવસ્થા અને વૈશ્વિક રાજકારણ પર ઊંડો પ્રભાવ છોડે છે. અફઘાનિસ્તાનનો અનુભવ આજે પણ આધુનિક યુદ્ધોની સાચી કિંમત વિશે ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા કરે છે.