ગુજરાત વિધાનસભા દ્વારા ઐતિહાસિક યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ પસાર કરવામાં આવ્યો! શું છે આ કાયદો??

ધર્મના આધારે વ્યક્તિગત નિયમનના અલગ અલગ નિયમોના સ્થાને હવે હિંદુ-મુસ્લિમ-ખ્રિસ્તી વગેરે તમામ ધર્મો માટે હશે એક સમાન નિયમો

ગુજરાત વિધાનસભાએ રાજ્યભરમાં વ્યક્તિગત નિયમનના કાયદાઓને એકસમાન કરવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે એક મહત્વપૂર્ણ બિલ પસાર કર્યું છે. આ કાયદાકીય પગલું લગ્ન અંગેના નિયમો, વારસાઈ અંગેના નિયમો સહીત વ્યક્તિની અંગત બાબતોને નિયંત્રિત કરવા માટે એક સમાન નિયમો લાગુ કરવાના ઉદ્દેશ સાથે પસાર કરવામાં આવેલ છે. આ બિલનો હેતુ ધર્મને ધ્યાને લીધા સિવાય તમામ નાગરિકોને વ્યક્તિગત નિયમનમાં એક જ નિયમ લાગુ કરીને ન્યાય અને સમાનતા સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. આ ઉપરાંત ભારતીય બંધારણમાં યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ અંગેની જરૂરિયાતને બંધારણના ઘડવૈયાઓ એ સ્થાન આપેલ હતું. આ બંધારણીય જરૂરિયાતને પણ આ કાયદો પસાર કરવા સાથે ગુજરાત સરકાર દ્વારા પૂર્ણ કરવામાં આવેલ છે.

આ કાયદાની મુખ્ય જોગવાઈઓમાં લગ્ન નોંધણી, છૂટાછેડાની પ્રક્રિયાઓ અને દત્તક લેવા માટે એકીકૃત નિયમોનો સમાવેશ થાય છે. તે ખાસ કરીને બાળ લગ્ન નિવારણ જેવા મુદ્દાઓને સંબોધિત કરે છે, જે લગ્નની લઘુત્તમ વયનું પાલન કરવાની જરૂરિયાત પર ખાસ ભાર મુકે છે અને આના ઉલ્લંઘન માટે કડક દંડ લાદવાનો હેતુ ધરાવે છે. વધુમાં,આ કાયદો લગ્નની નોંધણીની જરૂરિયાત, લગ્ન વિચ્છેદ (ડિવોર્સ) પર મિલકતના સમાન વિતરણ માટે જોગવાઈઓ રજૂ કરે છે. આ ઉપરાંતવારસો અને ઉત્તરાધિકાર માટે સ્પષ્ટ માર્ગદર્શિકાઓ ફરજિયાત બનાવે છે, જે વિવિધ ધર્મના વ્યક્તિગત કાયદાઓમાં ઘણીવાર જોવા મળતી ભેદભાવપૂર્ણ પ્રથાઓને દૂર કરવાનો પ્રયાસ કરે છે. ઉલ્લેખનીય છે કે આ કાયદામાં હાલના સામાજિક વ્યવસ્થામાં ધીમે ધીમે સ્વીકૃતિ પામી રહેલ "લીવ ઇન રીલેશનશીપ" અંગે પણ સ્પષ્ટ જોગવાઈઓ કરેલ છે અને આ પ્રકારના સબંધોની નોંધણી અંગે પણ આ કાયદામાં જોગવાઈ કરવામાં આવેલ છે. આ કાયદામાં એકથી વધુ લગ્નને ગેરકાયદેસર ગણવાની જોગવાઈ પણ કરવામાં આવી છે.

આ કાયદાની વ્યાપક અસર સામાન્ય જીવામમાં પડશે તે ચોક્કસ છે. આ કાયદો ગુજરાતના તમામ રહેવાસીઓને લાગુ પડશે. આ કાયદાના સમર્થકો સામાજિક સુમેળને પ્રોત્સાહન આપવાની અને સમાનતા તથા ભેદભાવ-મુક્તતાના બંધારણીય સિદ્ધાંતોને જાળવી રાખવાની તેની સંભવિતતા પર પ્રકાશ પાડે છે. તેઓ દલીલ કરે છે કે આધુનિક શાસન અને સમાજના નબળા વર્ગો, ખાસ કરીને મહિલાઓના અધિકારોનું રક્ષણ કરવા માટે સમાન કોડ આવશ્યક છે.

જોકે, આ બિલને અમુક સમુદાય જૂથો તરફથી વિરોધ પણ મળ્યો છે. ધાર્મિક સ્વતંત્રતા પર સંભવિત અસર અને લઘુમતી સમુદાયોની તેમની પરંપરાઓ અનુસાર તેમની અંગત બાબતોનું સંચાલન કરવાની સ્વાયત્તતા પર કથિત અતિક્રમણ અંગે ચિંતાઓ વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. વિવેચકો દલીલ કરે છે કે જ્યારે ઉદ્દેશ્ય સમાનતાનો હોઈ શકે છે, ત્યારે અમલીકરણ ચોક્કસ સાંસ્કૃતિક સૂક્ષ્મતાઓને અવગણી શકે છે અને સ્થાપિત સમુદાય પ્રથાઓ પર અણધાર્યા વિપરીત પરિણામો તરફ દોરી શકે છે. આ ચર્ચા લોકશાહી માળખામાં કાનૂની સમાનતા પ્રાપ્ત કરવા અને વિવિધ સાંસ્કૃતિક તથા ધાર્મિક ઓળખનો આદર કરવા વચ્ચેના જટિલ સંતુલનને રેખાંકિત કરે છે.

સૂત્રો જણાવ્યા અનુસાર, વિવિધ પરિપ્રેક્ષ્યોને ધ્યાનમાં લઈને બિલ પર ગુજરાત વિધાનસભામાં સાત કલાકની વિસ્તૃત ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. ગુજરાત વિધાનસભામા આ કાયદો પસાર કરી આપવામાં આવ્યો છે પણ આ કાયદાની અમલવારી થવા અંગેની તારીખ જાહેર કરવામાં આવી નથી. આ કાયદાને રાજ્યપાલની બહાલી મળે ત્યારબાદ ગુજરાત સરકાર આ અંગે જાહેરનામું બહાર પાડી આ કાયદાની અમલવારી અંગેની તારીખ જાહેર કરશે તેવું કાનૂની નિષ્ણાંતો માની રહ્યા છે. ઉલ્લેખનીય છે કે ગુજરાત આ કાયદો પસાર કરનારું દેશનું ઉત્તરાખંડ પછીનું બીજું રાજ્ય બની ગયું છે. સરકારે જણાવ્યું છે કે તે ભાવિ સ્પષ્ટતાઓ અને અમલીકરણ માર્ગદર્શિકાઓ દ્વારા ચિંતાઓને દૂર કરવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે. આધુનિક કાનૂની માળખા દ્વારા ન્યાયી અને સમાન સમાજ બનાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે.