બજેટ 2026 પૂર્વેની સલાહ-સૂચન બેઠક: રાજ્યના નાણા મંત્રીઓએ FM સીતારમણને GST વળતર લંબાવવા અપીલ કરી

નવી દિલ્હી: આગામી બહુ-પ્રતિક્ષિત કેન્દ્રીય બજેટ 2026 ની તૈયારીઓમાં, ગઈકાલે એક મહત્વપૂર્ણ પૂર્વ-બજેટ સલાહ-સૂચન બેઠક યોજાઈ હતી, જેમાં કેન્દ્રીય નાણા મંત્રી નિર્મલા સીતારમણ અને રાજ્યના નાણા મંત્રીઓના પ્રતિનિધિમંડળે ભાગ લીધો હતો. સહયોગી નાણાકીય આયોજનની ભાવનામાં યોજાયેલી આ બેઠક, આગામી નાણાકીય વર્ષ માટે મુખ્ય આર્થિક પ્રાથમિકતાઓ અને બજેટ ફાળવણી પર કેન્દ્રિત હતી. જોકે, ચર્ચાઓમાંથી ઉભરી આવેલો મુખ્ય મુદ્દો રાજ્યો તરફથી ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસિસ ટેક્સ (GST) વળતર યોજનાના વિસ્તરણ માટેની સતત માંગ હતી, જે નજીકના ભવિષ્યમાં સમાપ્ત થવાની છે.

વિવિધ આર્થિક પરિસ્થિતિઓ અને રાજકીય જોડાણો ધરાવતા રાજ્યોએ GST વળતર દ્વારા સતત નાણાકીય સમર્થન માટે તેમની અપીલમાં એકજુટતા દર્શાવી. ઘણા રાજ્યના નાણા મંત્રીઓએ GST વળતરની ભૂમિકા તેમના રાજ્યના નાણાકીય સ્થિરીકરણમાં, ખાસ કરીને પ્રારંભિક GST અમલીકરણ અને ત્યારબાદના આર્થિક વિક્ષેપોના પરિણામો બાદ, વ્યક્ત કરી. તેમણે પ્રકાશ પાડ્યો કે વળતર પદ્ધતિ તેમને તેમના વિકાસલક્ષી ખર્ચને પહોંચી વળવા, આવશ્યક જાહેર સેવાઓને ભંડોળ પૂરું પાડવા અને નાણાકીય ખાધને અસરકારક રીતે સંચાલિત કરવામાં સક્ષમ બનાવે છે.

વિચાર-વિમર્શની નજીકના સૂત્રોએ જણાવ્યું હતું કે ઘણા રાજ્યો, ખાસ કરીને ઉત્પાદન ક્ષેત્ર પર ભારે નિર્ભર અને GST થી આવકનો નોંધપાત્ર હિસ્સો ધરાવતા રાજ્યો, દલીલ કરી હતી કે વર્તમાન આર્થિક પુનઃપ્રાપ્તિ, જ્યારે આશાસ્પદ છે, હજુ પણ નાજુક છે. તેમણે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી કે GST વળતરનો અચાનક અંત આવવાથી આવકમાં મોટી ખાધ સર્જાઈ શકે છે, જે ચાલુ વિકાસ પ્રોજેક્ટ્સને જોખમમાં મૂકી શકે છે અને કલ્યાણ યોજનાઓને ભંડોળ પૂરું પાડવાની તેમની ક્ષમતાને અસર કરી શકે છે. રજૂ કરાયેલ દલીલ એવી હતી કે તબક્કાવાર ઉપાડ, અથવા વળતર સમયગાળાનું વિસ્તરણ, રાજ્યોને નવી આવક ગતિશીલતામાં અનુકૂલન સાધવા અને તેમના પોતાના મજબૂત કર આધાર બનાવવા માટે જરૂરી નાણાકીય અવકાશ પ્રદાન કરશે.

કેન્દ્રીય નાણા મંત્રી નિર્મલા સીતારમણ, રાજ્યના પ્રતિનિધિઓ દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલી ચિંતાઓને સ્વીકારતા, નાણાકીય સમજદારી પ્રત્યે કેન્દ્રની પ્રતિબદ્ધતા અને રાષ્ટ્રીય આર્થિક વૃદ્ધિના સર્વોપરી લક્ષ્ય પર ભાર મૂક્યો. તેઓએ રાજ્યો દ્વારા તેમની પોતાની આવક ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતા વધારવા અને નવીન નાણાકીય વ્યવસ્થાપન વ્યૂહરચનાઓ શોધવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હોવાનું મનાય છે. નાણા મંત્રીએ રાજ્યોને ખાતરી આપી હોવાનું સમજાય છે કે કેન્દ્રીય બજેટને અંતિમ સ્વરૂપ આપતી વખતે તેમના પ્રતિભાવોને યોગ્ય રીતે ધ્યાનમાં લેવામાં આવશે. જોકે, તેમણે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા સામનો કરવામાં આવતી નાણાકીય મર્યાદાઓ તરફ પણ ધ્યાન દોર્યું, જેમાં રાષ્ટ્રીય દેવું સંચાલિત કરવાની અને નિર્ણાયક રાષ્ટ્રીય ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સમાં રોકાણ કરવાની જરૂરિયાત શામેલ છે.

GST વળતર પદ્ધતિ 2017 માં GST અમલીકરણ સમયે રજૂ કરવામાં આવી હતી, જે રાજ્યોને પ્રારંભિક વર્ષોમાં આવકના કોઈપણ સંભવિત નુકસાન સામે સુરક્ષા પૂરી પાડવા માટે સુરક્ષા જાળ પૂરી પાડે છે. આ પાંચ વર્ષનો સમયગાળો, સરળ સંક્રમણની સુવિધા માટે રચાયેલ, સમગ્ર દેશમાં એકીકૃત કર વ્યવસ્થાના સફળ અમલીકરણમાં એક નિર્ણાયક પરિબળ રહ્યો છે. તેથી, આ વળતર સમયગાળાનો આગમન ઘણા રાજ્યો માટે ચિંતાનું કેન્દ્ર બન્યો છે, જેઓ અચાનક નાણાકીય આંચકાનો ભય અનુભવી રહ્યા છે.

GST વળતરના મુદ્દા ઉપરાંત, સલાહ-સૂચન દરમિયાન અન્ય નિર્ણાયક ક્ષેત્રો પર પણ ચર્ચા થઈ. રાજ્યોએ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસ, આરોગ્ય સંભાળ, શિક્ષણ અને કૃષિ જેવા મુખ્ય ક્ષેત્રો માટે ફાળવણી વધારવાની માંગ કરી. વિશિષ્ટ દરખાસ્તોમાં ગ્રામીણ વિકાસ પહેલો માટે વધેલી ભંડોળ, પુનઃપ્રાપ્ય ઉર્જા પ્રોજેક્ટ્સ માટે વધુ સહાય અને MSME (માઈક્રો, સ્મોલ અને મીડિયમ એન્ટરપ્રાઇઝિસ) વૃદ્ધિને પ્રોત્સાહન આપવાના પગલાંનો સમાવેશ થાય છે. ઘણા રાજ્યોએ વધતી જતી મોંઘવારી અને ભાવ સ્થિરતાના સંચાલન માટે સંકલિત પ્રયાસોની જરૂરિયાત અંગે પણ ચિંતાઓ વ્યક્ત કરી હતી. રોકાણો, ઘરેલું અને વિદેશી બંનેને આકર્ષવા માટે સ્થિર અને આગાહી કરી શકાય તેવા નીતિ વાતાવરણના મહત્વ પર પણ ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.

ચર્ચાઓએ રાજ્યોને તેમની અનન્ય વિકાસલક્ષી પડકારો અને આકાંક્ષાઓ પ્રકાશિત કરવા માટે એક મંચ પણ પૂરો પાડ્યો. ઉદાહરણ તરીકે, કેટલાક ઉત્તર-પૂર્વીય રાજ્યોએ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અંતર ઘટાડવા અને પ્રાદેશિક જોડાણને પ્રોત્સાહન આપવા માટે લક્ષિત નાણાકીય સહાયની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો. બીજી તરફ, દરિયાકાંઠાના રાજ્યોએ બ્લુ ઈકોનોમીની સંભાવના પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું અને તેમના દરિયાઈ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને માછીમારી ક્ષેત્રના વિકાસ માટે સમર્થન માંગ્યું.

પૂર્વ-બજેટ સલાહ-સૂચન એ એક પરંપરાગત પ્રણાલી છે, જે ભારતીય સરકાર દ્વારા સ્વીકારવામાં આવતી સહકારી સંઘવાદનું પ્રતિક છે. તેઓ નાણા મંત્રાલયને ઓન-ગ્રાઉન્ડ આર્થિક વાસ્તવિકતાઓ અને વિવિધ પ્રદેશોની ચોક્કસ જરૂરિયાતોની ઝીણવટભરી સમજ મેળવવા માટે સક્ષમ બનાવે છે. આ બેઠકોમાંથી મેળવેલો પ્રતિભાવ કેન્દ્રીય બજેટને આકાર આપવામાં, તે સુનિશ્ચિત કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે કે તે રાષ્ટ્રની વિવિધ આવશ્યકતાઓ પ્રત્યે પ્રતિભાવશીલ છે.

જ્યારે સલાહ-સૂચનના ચોક્કસ પરિણામો હજુ જોવાના બાકી છે, ત્યારે GST વળતરના વિસ્તરણ માટેની માંગની તીવ્રતા સૂચવે છે કે તે બજેટ જાહેરાત પહેલાના અઠવાડિયામાં એક મુખ્ય વાટાઘાટ મુદ્દો રહેશે. કેન્દ્ર સરકાર રાજ્યોની નાણાકીય જરૂરિયાતોને તેના પોતાના નાણાકીય જવાબદારીઓ અને વિકાસલક્ષી પ્રાથમિકતાઓ સાથે સંતુલિત કરવાનું નાજુક કાર્ય કરી રહી છે. આ સંદર્ભમાં લેવાયેલા નિર્ણયો રાજ્યોના નાણાકીય સ્વાસ્થ્ય અને આગામી નાણાકીય વર્ષમાં દેશના એકંદર આર્થિક માર્ગ પર નોંધપાત્ર અસરો પાડશે. નાણા મંત્રાલય સંસદમાં અંતિમ બજેટ રજૂ કરતા પહેલા તમામ દરખાસ્તોનું સંપૂર્ણ વિશ્લેષણ કરવાની અપેક્ષા રાખે છે.